X
تبلیغات
شيلات - تاریخچه شیلات

شيلات

مقالات مرتبط با شیلات(مربوط به وبلاگfishandfishery )

تاریخچه شیلات

اشاره‌:

پرورش‌ انواع‌ آبزيان‌ (انواع‌ ماهي‌ و ميگو)، صيد آبزيان‌ در آب‌هاي‌ شمال‌ وجنوب‌ كشور، فرآوري‌ محصولات‌ دريايي‌ و توزيع‌ و فروش‌ آن‌ در بازارهاي‌داخلي‌ و بين‌المللي‌، مجموعه‌ فعاليت‌ اقتصادي‌ سودآوري‌ را تشكيل‌ مي‌دهدكه‌ ضمن‌ ايجاد اشتغال‌ براي‌ مهارت‌هاي‌ گوناگون‌ نيروي‌ انساني‌، درآمد ارزي‌مناسبي‌ را نيز براي‌ اقتصاد كشور به‌ ارمغان‌ مي‌آورد.

صيد و صيادي‌ در آب‌هاي‌ شمال‌ و جنوب‌ كشور، سابقه‌اي‌ طولاني‌ دارد. اماپرورش‌ آبزيان‌ (انواع‌ ماهي‌ و ميگو) بيش‌ از يك‌ دهه‌ در ايران‌ قدمت‌ ندارد.در حالي‌ كه‌ زمينه‌هاي‌ بسيار مستعدي‌ براي‌ سرمايه‌گذاري‌ و شكوفايي‌ اين‌بخش‌ موجود است‌. در خصوص‌ صنايع‌ فرآوري‌ توليدات‌ دريايي‌ (انجماد،بسته‌بندي‌، تبديل‌ و توليد انواع‌ غذاهاي‌ دريايي‌ و...) نيز مي‌توان‌ گفت‌، تقريباكار مهمي‌ در اقتصاد كشور صورت‌ نگرفته‌، در حالي‌ كه‌ فعاليت‌هاي‌ اين‌ بخش‌از صنعت‌ شيلات‌، ارزش‌ افزوده‌ بسيار بالا، زمينه‌ گسترده‌ براي‌ صدورفرآورده‌ها به‌ بازارهاي‌ جهاني‌ و ايجاد اشتغال‌ مولد و پايدار در كشوردربردارد و ضرورت‌ دارد در اين‌ زمينه‌ فعاليت‌هاي‌ عمده‌اي‌ صورت‌ پذيرد.

در خصوص‌ زمينه‌هاي‌ آبزي‌پروري‌ و صيد و صيادي‌ در ايران‌، زمينه‌هاي‌مستعد براي‌ سرمايه‌گذاري‌ صادرات‌گرا در زيربخش‌ شيلات‌، مسايل‌ مربوطبه‌ آموزش‌، مطالعات‌ و تحقيقات‌ و...، خبرنگار نشريه‌ ,بررسي‌هاي‌ بازرگاني‌, بادكتر مهران‌ ياسمي‌ مدير گروه‌ شيلات‌ مؤسسه‌ آموزش‌ عالي‌ علمي‌ -كاربردي‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ و دبير هسته‌ برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ شيلات‌ايران‌، گفت‌وگوي‌ جذابي‌ دارد كه‌ با هم‌ مي‌خوانيم‌.

 

 

 

ريشه‌ لغوي‌ شيلات‌ و سابقه‌ آن‌در ايران‌ را به‌طور اختصار بيان‌فرماييد.

ريشه‌ لغوي‌ شيلات‌ از كلمه‌,شيل‌, است‌. ,شيل‌, ابزار صيدي‌ بود كه‌جهت‌ صيد ماهيان‌ سفيد در شمال‌ كشوراستفاده‌ مي‌شد و جمع‌ آن‌ شيلات‌ است‌.

در زمان‌ محمدشاه‌ قاجار، دولت‌ نيازمبرمي‌ به‌ پول‌ داشت‌، در نتيجه‌ امتيازبهره‌برداري‌ از ذخاير درياي‌ خزر درمقابل‌ 65 هزار ريال‌ در سال‌ به‌ شخصي‌به‌ نام‌ ,عبدل‌, از اتباع‌ روسيه‌ واگذار شد.

در سال‌ 1255 شخصي‌ به‌ نام‌,ليانازوف‌, در قبال‌ پرداخت‌ سالانه‌ 500هزار ريال‌ تا 27 سال‌ بهره‌برداري‌ ازآب‌هاي‌ درياي‌ خزر را به‌عهده‌ گرفت‌.پس‌ از وي‌ اين‌ قرارداد به‌ پسرش‌ منتقل‌شد.

پس‌ از وي‌ مدتي‌ نيز شخصي‌ به‌ نام‌,وانتسف‌, از حوزه‌ جنوبي‌ درياي‌ خزربهره‌برداري‌ كرد.

از سال‌ 1306 شركت‌ مختلط ماهي‌ايران‌ و شوروي‌ براي‌ مدت‌ 25 سال‌ ازذخاير آبزي‌ درياي‌ خزر بهره‌برداري‌كرد.

از سال‌ 1331 تا 1346 شركت‌سهامي‌ شيلات‌ ايران‌ زيرنظر وزارت‌كشاورزي‌ و منابع‌ طبيعي‌ كار بهره‌برداري‌از درياي‌ خزر را عهده‌دار شد. قبلا اين‌شركت‌ تحت‌ پوشش‌ وزارت‌ دارايي‌ بود.با انحلال‌ اين‌ وزارتخانه‌، شركت‌ سهامي‌شيلات‌ ايران‌ زير نظر وزارت‌ كشاورزي‌قرار گرفت‌، اما در سال‌ 1366 با پيام‌حضرت‌ امام‌ خميني‌ (ره‌) اين‌ شركت‌ به‌وزارت‌ جهاد سازندگي‌ الحاق‌ گرديد و تاامروز نيز زيرنظر اين‌ وزارتخانه‌ انجام‌وظيفه‌ مي‌كند.

 

محصولات‌ صادراتي‌ دريايي‌ايران‌ كدامند؟

صادرات‌ آبزيان‌ دريايي‌ ايران‌ دردو بخش‌ محوريت‌ پيدا مي‌كند. اول‌،آبزيان‌ درياي‌ خزر كه‌ به‌طور عمده‌ شامل‌خاويار و گوشت‌ ماهيان‌ خاوياري‌ است‌.

دوم‌، آبزيان‌ آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ كه‌به‌طور عمده‌ ميگو است‌. از درياي‌ عمان‌و منطقه‌ چابهار نيز ,لابستر, و برخي‌ماهيان‌ دريايي‌ چون‌ ,حلواسفيد, صيد وصادر مي‌شود. گوشت‌ ماهي‌ حلوا سفيددر كشورهاي‌ عربي‌ خواستاران‌ زيادي‌دارد.

 

دوره‌هاي‌ آموزش‌ در بدنه‌شيلات‌ را اعلام‌ فرماييد.

آموزش‌ها در دو بخش‌ خلاصه‌مي‌شود:

1- آموزش‌هاي‌ كوتاه‌مدت‌ كه‌شاغلين‌ زير بخش‌ شيلات‌ طي‌ آن‌آموزش‌ مي‌بينند.

2- آموزش‌هاي‌ بلندمدت‌ كه‌دانشجويان‌ در مقاطع‌ كارداني‌ وكارشناسي‌ در سه‌ گرايش‌ به‌ اين‌ شرح‌آموزش‌ مي‌بينند.

الف‌) تكثير و پرورش‌ آبزيان‌ دررشته‌هاي‌ ميگو و ماهي‌

ب‌) عمل‌آوري‌ فرآورده‌هاي‌ شيلاتي‌

ج‌) فناوري‌ صيد و بهره‌برداري‌

در بحث‌ كارشناسي‌ ارشد نيز تدوين‌و تصويب‌ دوره‌هاي‌ ارزيابي‌ وبهره‌برداري‌ از ذخاير آبزيان‌، مديريت‌شيلاتي‌ با گرايش‌ توسعه‌ آبزي‌پروري‌ وتوسعه‌ ماهي‌گيري‌ در دستور كار هسته‌برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ شركت‌ شيلات‌ايران‌ قرار دارند.

 

آيا آموزش‌هاي‌ انجام‌ شده‌ درارتقاء سطح‌ توليد و صادرات‌ آبزيان‌اثرات‌ ملموس‌ داشته‌ است‌؟

به‌ دليل‌ آنكه‌ دانشجويان‌ هنگام‌آموزش‌ در مزارع‌ پرورش‌ ماهي‌ و ميگوفعاليت‌ مي‌كنند و آموزش‌ عملي‌ نيزمي‌بينند، رقم‌ توليد ميگو كه‌ قبل‌ ازآموزش‌ 500 كيلوگرم‌ در هكتار بود،اينك‌ به‌ 2 تا 2,5 تن‌ در هكتار افزايش‌يافته‌ است‌.

وارد شدن‌ اين‌ افراد به‌ عرصه‌ كارحتي‌ در زمينه‌ پرورش‌ ماهي‌ نيز توليد راافزايش‌ داده‌ است‌. در ضمن‌ دانشجوياني‌كه‌ در زمينه‌ كنترل‌ كيفي‌ اشتغال‌ به‌ كاردارند، سيستمهاي‌ روز جهاني‌ را در كنترل‌كيفيت‌ به‌كار مي‌برند.

امروزه‌ سيستم‌هاي‌ تحليلي‌ كنترل‌بهداشتي‌ (HACCP) و توليدات‌ خوب‌كارخانه‌اي‌ (GMP) در بسياري‌ ازشركت‌ها و صيدگاه‌هاي‌ پرورش‌ ماهي‌ وميگو رعايت‌ مي‌شوند.

اين‌ سيستم‌هاي‌ كنترل‌كننده‌ مدت‌ دوسال‌ است‌ كه‌ در صيدگاه‌هاي‌ درياي‌ خزربه‌كار رفته‌ و بهبود مرغوبيت‌ و افزايش‌قيمت‌ خاويار ايران‌ را به‌ دنبال‌ داشته‌است‌.

در زمينه‌ ارتقاء سطح‌ صادرات‌ نيزفناوري‌ صيد در زمينه‌ ميگو و ماهي‌ به‌كساني‌ كه‌ در امر صادرات‌ اشتغال‌ دارند،آموزش‌ داده‌ مي‌شود. براي‌ آموزش‌هاي‌فناوري‌ صيد، از اساتيد خارجي‌ نيزاستفاده‌ مي‌شود.

براي‌ مثال‌ در زمينه‌ پرورش‌ ماهيان‌سردابي‌، اساتيدي‌ از انگليس‌ به‌ ايران‌آمدند و در يك‌ دوره‌ 15 روزه‌ فراگيران‌را آموزش‌ دادند و نقاط كور توليد وصادرات‌ را براي‌ اين‌ گروه‌ روشن‌ كردند.

در زمينه‌ بيماري‌هاي‌ ميگو نيزدوره‌هاي‌ آموزشي‌ متعدد كوتاه‌مدت‌برگزار شد تا مبناي‌ افزايش‌ توان‌ توليد دراستخرهاي‌ پرورشي‌ باشد. در اين‌ زمينه‌نيز از اساتيد خارجي‌ استفاده‌ شد.

به‌تازگي‌ نيز يك‌ استاد روسي‌ درزمينه‌ شيوه‌هاي‌ جديد صيد و صيادي‌ درشمال‌ و جنوب‌ كشور و اصلاح‌ ساختارصيد و صيادي‌ آموزش‌ داد. در اين‌ دوره‌آموزشي‌ راه‌هاي‌ ارتقاء ارزش‌ افزوده‌ اين‌بخش‌ با تأكيد بر توسعه‌ پايدار وبه‌كارگيري‌ بهترين‌ روش‌ صيد كه‌ با محيطدريايي‌ ايران‌ سازگار باشد، آموزش‌ داده‌شد.

به‌ عبارتي‌ در اين‌ دوره‌ به‌ فراگيران‌آموزش‌ داده‌ شد كه‌ چگونه‌ مي‌توان‌ صيدبيشتر، ارزش‌ افزوده‌ بيشتر و كيفيت‌بالاتري‌ را از محصولات‌ آبزي‌ به‌دست‌آورد.

در حال‌ حاضر نيز در كليه‌ دوره‌هاي‌شيلاتي‌ دروس‌ اقتصاد و بازاريابي‌ آبزيان‌گنجانده‌ شده‌ است‌ كه‌ در آنها اصول‌ وروش‌هاي‌ اقتصادي‌ و توجه‌ به‌ امربازاريابي‌ آموزش‌ داده‌ مي‌شود.

در آينده‌ درنظر است‌ در دوره‌هاي‌علمي‌ - كاربردي‌، دوره‌ بازاريابي‌ آبزيان‌داير شود.

 

در كشورهاي‌ صاحب‌نام‌ درصنعت‌ شيلات‌ چند نوع‌ غذا و فرآورده‌دريايي‌ قابل‌ توليد وجود دارد؟

در كشورهاي‌ پيشرفته‌ در امرشيلات‌ بيش‌ از 150 نوع‌ غذا و فرآورده‌دريايي‌ توليد مي‌شود. در ايران‌ به‌ دليل‌نوپا بودن‌ صنعت‌ شيلات‌ و سوق‌ نيافتن‌نيروهاي‌ تخصصي‌ به‌ سمت‌ صنايع‌فرآوري‌ محصولات‌ شيلاتي‌، از توليدبسياري‌ از فرآورده‌هاي‌ شيلاتي‌ محروم‌هستيم‌. در ايران‌ فقط ماهي‌ سرخ‌ كرده‌ وكنسرو شده‌ جزو فرآورده‌هاي‌ دريايي‌شناخته‌ شده‌ است‌ و مورد مصرف‌ قرارمي‌گيرد. اما در كشورهاي‌ صاحب‌ صنعت‌شيلات‌، انواع‌ كالباس‌، سوسيس‌،ژامبون‌، سالامي‌ و سورومي‌ از ماهي‌،انواع‌ كتلت‌ و گوشت‌هاي‌ چرخ‌ شده‌ ماهي‌و... توليد و عرضه‌ مي‌شود.

اگر صنعتگران‌ ايراني‌ به‌ بخش‌فرآوري‌ محصولات‌ دريايي‌ وارد شوند،به‌راحتي‌ مي‌توان‌ سالانه‌ رقمي‌ حدود يك‌ميليارد دلار از صادرات‌ فرآورده‌هاي‌شيلات‌ به‌دست‌ آورد.

شايان‌ ذكر است‌ كه‌ چون‌ فاصله‌ بين‌ايستگاه‌هاي‌ صيد تا ايستگاه‌هاي‌ فرآوري‌در ايران‌ طولاني‌ است‌ و روش‌هاي‌نگهداري‌ و عمل‌آوري‌ مناسب‌ وجودندارد، بسياري‌ از محصولات‌ دريايي‌ايران‌ وقتي‌ به‌ ساحل‌ مي‌رسند، از لحاظاستاندارد جهاني‌ فاسد شده‌ محسوب‌مي‌شوند و نمي‌توان‌ از آنها براي‌ فرآوري‌استفاده‌ كرد. اين‌ گونه‌ محصولات‌ به‌اجبار به‌ آرد ماهي‌ و يا روغن‌ ماهي‌ تبديل‌مي‌شوند.

به‌ نظر مي‌رسد بايد با سرمايه‌گذاري‌روي‌ اين‌ زيربخش‌ و به‌كارگيري‌متخصصان‌ آموزش‌ ديده‌، از اين‌ معضل‌جلوگيري‌ كرد تا به‌ يك‌ ارزآوري‌ وسودآوري‌ عظيم‌ دست‌ يافت‌.

براي‌ مثال‌، تخم‌ ماهي‌هاي‌ خاوياري‌ايران‌ در دنيا خواهان‌ زيادي‌ دارد و تا هركيلو 1200 دلار صادر مي‌شود. اما اگربتوان‌ گوشت‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ را در برودت‌زير 70 درجه‌ سانتيگراد نگهداري‌ كرد،كشور ژاپن‌ آن‌ را هر كيلو تا 50 دلارخريداري‌ مي‌كند.

بايد دقت‌ داشت‌ كه‌ انجماد جزوصنايع‌ فرآوري‌ محسوب‌ مي‌شود ومي‌تواند صادرات‌ محصولات‌ غذايي‌دريايي‌ را گسترده‌تر سازد و ايران‌ از اين‌صنعت‌ محروم‌ است‌.

اگر سيستم‌هاي‌ سنتي‌ عمل‌آوري‌فرآورده‌هاي‌ غذايي‌ دريايي‌ كه‌ فعلا درايران‌ مرسوم‌ است‌ را با فن‌آوري‌ روزهماهنگ‌ كنيم‌، زمينه‌ سودآوري‌ وارزآوري‌ زيادي‌ براي‌ صادركنندگان‌محصولات‌ دريايي‌ فراهم‌ خواهد شد.

 

ارزآوري‌ حاصل‌ از فرآوري‌محصولات‌ دريايي‌ براي‌ صادركنندگان‌ايراني‌ چه‌ ميزان‌ خواهد بود؟

همان‌طور كه‌ اشاره‌ شد، بيش‌ از150 نوع‌ غذاي‌ دريايي‌ مي‌توان‌ توليدكرد كه‌ توليد و صدور انواع‌ غذاهاي‌دريايي‌ براي‌ ايران‌ ارزش‌ بالايي‌ رادربرخواهد داشت‌.

براي‌ مثال‌، ايران‌ سالانه‌ حدود 60تن‌ خاويار صادر مي‌كند. هر ماهي‌خاوياري‌ لااقل‌ بايد 35 كيلو وزن‌ داشته‌باشد كه‌ بتوان‌ از آن‌ يك‌ كيلو خاوياراستحصال‌ كرد. در نتيجه‌ در كناراستحصال‌ اين‌ ميزان‌ خاويار، 2 ميليون‌ ويكصدهزار كيلو گوشت‌ ماهي‌ خاوياربه‌دست‌ مي‌آيد. اگر ميزان‌ گوشت‌ ماهي‌خاوياري‌ با انجماد زير 70 درجه‌سانتي‌گراد به‌ ژاپن‌ صادر شود، و هركيلوي‌ آن‌ 50 دلار ارزآوري‌ داشته‌ باشد،از صدور گوشت‌ ماهي‌ خاوياري‌ 105ميليون‌ دلار عايد كشور مي‌شود. اين‌مربوط به‌ يك‌ قلم‌ صادرات‌ گوشت‌آبزيان‌ فرآوري‌ شده‌ است‌. مردم‌ ژاپن‌گوشت‌ ماهي‌هاي‌ خاوياري‌ در انجماد-70 درجه‌ را به‌ صورت‌ خام‌ مصرف‌مي‌كنند.

در ايران‌ مي‌توان‌ ده‌ها نوع‌ غذا ازانواع‌ ماهي‌هايي‌ چون‌ كيلكا، تن‌ و... توليدو صادر كرد.

صادرات‌ آبزيان‌ زنده‌ دريايي‌ مانندلابستر، 20 برابر قيمت‌ آن‌ به‌ صورت‌منجمد شده‌ است‌. از جلبك‌هاي‌ دريايي‌كه‌ در منطقه‌ چابهار به‌وفور يافت‌مي‌شود، انواع‌ سوپ‌ها و مواد دارويي‌ رامي‌توان‌ توليد كرد.

كشورهاي‌ چين‌ و ژاپن‌ از خواستاران‌جدي‌ انواع‌ جلبك‌ها هستند و ژاپني‌ها درامتحانات‌ آزمايشگاهي‌ خود از نوعي‌ ازاين‌ جلبك‌ها كه‌ در آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌است‌، به‌طور فراوان‌ استفاده‌ مي‌كنند.

در كشور فرانسه‌ از اندام‌ زايد لابستركه‌ همان‌ شاه‌ميگو است‌، براي‌ توليدوسايل‌ آرايشي‌ استفاده‌ مي‌كنند.

در ايران‌ چنين‌ محصولات‌ دريايي‌به‌وفور يافت‌ مي‌شود، در نتيجه‌ فن‌آوري‌آن‌ را مي‌توان‌ به‌راحتي‌ وارد كرد.

البته‌ در اين‌ زمينه‌ها ضعف‌ نيروي‌انساني‌ متخصص‌ وجود دارد كه‌ چنانچه‌نيروي‌ انساني‌ متخصص‌ ايراني‌ به‌ اين‌صنايع‌ پيوند بخورد، سود كلان‌ ارزي‌ به‌دنبال‌ خواهد داشت‌.

 

آيا گياهان‌ آبزي‌ در ايران‌ درموقعيت‌ صادرات‌ قرار دارند؟

از آب‌هاي‌ درياي‌ عمان‌ مي‌توان‌ درسطح‌ گسترده‌اي‌ گياهان‌ آبزي‌ برداشت‌كرد. در سال‌ 1374 يك‌ تيم‌ ژاپني‌ درچابهار از نزديك‌ با گياهان‌ آبزي‌ اين‌منطقه‌ آشنا شد و سرپرست‌ اين‌ تيم‌ آرزوداشت‌ كه‌ چابهار دست‌ آنها باشد تابتوانند از اين‌ گياهان‌ آبزي‌ استفاده‌صنعتي‌ كنند.

در ايران‌ علاوه‌ بر انواع‌ ماهي‌ها وخاويار كه‌ جاي‌ خود را در بازارهاي‌جهاني‌ باز كرده‌ است‌، در مباحث‌تخصصي‌ مانند گياهان‌ آبزي‌ مي‌توان‌فعاليت‌ بين‌المللي‌ كرد و وارد بازارهاي‌جهاني‌ شد.

آمار به‌دست‌ آمده‌ نشان‌ مي‌دهد درسال‌ بيش‌ از 4 ميليون‌ تن‌ از انواع‌ گياهان‌آبزي‌ در سراسر جهان‌ كشت‌ و پرورش‌داده‌ مي‌شود. در اين‌ راستا جلبك‌هاي‌دريايي‌ ايران‌ كه‌ به‌طور طبيعي‌ در چابهاريافت‌ مي‌شود، جايگاه‌ ويژه‌اي‌ در صنايع‌پزشكي‌ و غذايي‌ در بازارهاي‌ جهاني‌دارند.

يك‌ شاخه‌ كوچك‌ از يك‌ گياه‌دريايي‌ در داخل‌ يك‌ آكواريوم‌ زينتي‌ درايران‌ بيش‌ از 35 هزار تومان‌ خريد وفروش‌ مي‌شود.

 

آب‌هاي‌ ايران‌ از نظر ذخايرماهيان‌ زينتي‌ در چه‌ وضعيتي‌ قراردارد؟ اين‌ نوع‌ ماهيان‌ صادر مي‌شونديا خير؟

آب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ داراي‌ ذخايرغني‌ ماهيان‌ زينتي‌ است‌، به‌طوري‌ كه‌سواحل‌ جزيره‌ كيش‌ يك‌ آكواريوم‌طبيعي‌ ناميده‌ مي‌شود.

در سواحل‌ زيباي‌ جزيره‌ كيش‌،نوعي‌ ماهي‌ سمي‌ به‌ نام‌ ,خروس‌ماهي‌,وجود دارد كه‌ تا 140 هزار تومان‌ خريدو فروش‌ مي‌شود. تمام‌ صيد اين‌ ماهي‌صادر مي‌شود.

در ايران‌ براي‌ نخستين‌ بار در زمينه‌پرورش‌ و صيد زنده‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌برنامه‌ريزي‌ شده‌ است‌. برخي‌ از ماهيان‌زينتي‌ ايران‌ به‌ صورت‌ زنده‌ از جزيره‌كيش‌ به‌ ايتاليا صادر مي‌شود.

اين‌ ماهيان‌ در دوسوم‌ آب‌ و يك‌ سوم‌خلاء در كيسه‌هاي‌ پلاستيكي‌ به‌ صورت‌زنده‌ به‌ ايتاليا ارسال‌ مي‌شود و در اين‌كشور بورس‌ بسيار مطلوب‌ و قيمت‌بالايي‌ دارد.

سود ارزي‌ خوبي‌ كه‌ از صدورماهي‌هاي‌ زينتي‌ عايد مي‌شود،زيستگاه‌هاي‌ آموزشي‌ وزارت‌ جهادسازندگي‌ را تشويق‌ به‌ تربيت‌ دانشجو درزمينه‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ها كرده‌ است‌.

اصولا 25 درصد كل‌ ماهي‌هاي‌ جهان‌در صخره‌هاي‌ مرجاني‌ زندگي‌ مي‌كنند وجزيره‌ كيش‌ نيز از صخره‌هاي‌ مرجاني‌تشكيل‌ شده‌ است‌.

براي‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌ سواحل‌جزيره‌ كيش‌ مأواي‌ بسيار خوبي‌ است‌.تمام‌ ماهي‌هاي‌ زينتي‌ اين‌ ناحيه‌ صادرمي‌شوند و هر ماهي‌ حداقل‌ 30 دلارارزش‌ دارد.

اسفنج‌ نيز نوعي‌ آبزي‌ است‌ كه‌ درآب‌هاي‌ جنوبي‌ ايران‌ يافت‌ مي‌شود.براي‌ توليد يك‌ تكه‌ اسفنج‌ چند صد سال‌وقت‌ لازم‌ است‌. اين‌ آبزي‌ دريايي‌ درچهره‌آرايي‌ (گريم‌) كاربرد زيادي‌ دارد وصادرات‌ آن‌ ارزآوري‌ چشمگيري‌ را به‌همراه‌ دارد.

صخره‌هاي‌ مرجاني‌ نيز از ديگرزمينه‌هاي‌ محصولات‌ دريايي‌ است‌.ثروتمندان‌ جهان‌ براي‌ زينت‌ منازل‌ خودو دكور مغازه‌هاي‌ بزرگ‌ در سراسر جهان‌از صخره‌هاي‌ مرجاني‌ استفاده‌ مي‌كنند.هر تكه‌ صخره‌ مرجان‌ بستگي‌ به‌ بزرگي‌ وكوچكي‌ آن‌ تا 350 دلار ارزش‌ صادراتي‌دارد.

هر تكه‌ كوچك‌ اسفنج‌ نيز 10 دلاردر بازارهاي‌ جهاني‌ خريد و فروش‌مي‌شود.

جزيره‌ كيش‌ مسكن‌ اصلي‌ صخره‌هاي‌مرجاني‌، اسفنج‌ و انواع‌ و اقسام‌ ماهي‌هاي‌زينتي‌ به‌خاطر وجود صخره‌هاي‌ مرجاني‌است‌.

بخش‌ خصوصي‌ به‌راحتي‌ مي‌تواند باسرمايه‌گذاري‌ در اين‌ منطقه‌ سالانه‌ميليون‌ها دلار آبزي‌ و گياهان‌ دريايي‌زينتي‌ به‌ بازارهاي‌ جهاني‌ صادر كند.

در بندر لنگه‌ صدف‌هاي‌ مرواريدسازوجود دارد كه‌ اگر بخش‌ خصوصي‌ روي‌كشت‌ و پرورش‌ آن‌ به‌فعاليت‌ بپردازد،صادرات‌ چشمگيري‌ ايجاد خواهد شد.

گونه‌ مرواريد ايران‌ از نظر كيفيت‌ واندازه‌ مرغوب‌ترين‌ مرواريد جهان‌ است‌.در بندر لنگه‌ به‌ دليل‌ آنكه‌ محيط براي‌پرورش‌ مرواريد مهيا بوده‌ و مرواريدحاصل‌ شده‌ از بزرگترين‌ مرواريدهاي‌مصنوعي‌ جهان‌ مي‌باشد، قيمت‌ صادراتي‌آن‌ بسيار بالاتر از مرواريدهاي‌ پرورش‌يافته‌ در كشورهايي‌ چون‌ چين‌ و ژاپن‌است‌. در سال‌ گذشته‌ 150 كيلو مرواريددر بندر لنگه‌ كشت‌ و پرورش‌ داده‌ شد.

جهاد سازندگي‌ درصدد است‌ درمقاطع‌ كارشناسي‌ روي‌ زمينه‌هاي‌ زينتي‌،سخت‌پوستان‌، نرم‌تنان‌ و انواع‌ و اقسام‌صدف‌ها برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌ كند تاتوليد را افزايش‌ دهد.

در شمال‌ كشور نيز مي‌توان‌ تكثير وپرورش‌ انواع‌ و اقسام‌ ماهيان‌ زينتي‌آب‌شيرين‌ را انجام‌ داد، چرا كه‌ بيش‌ از85 درصد گونه‌هاي‌ پرورشي‌ و تكثيري‌ماهيان‌ زينتي‌ در آب‌هاي‌ شيرين‌ انجام‌مي‌شود.

جهاد سازندگي‌ در برنامه‌هاي‌آموزشي‌ آتي‌ خود آموزش‌ها را به‌ سمت‌پرورش‌ و تكثير ماهيان‌ زينتي‌ سوق‌مي‌دهد و دانشجويان‌ را در دوره‌هاي‌تخصصي‌ علمي‌، كاربردي‌ در مقاطع‌بالاتر از كارداني‌ تعليم‌ خواهد داد.

در جنگل‌هاي‌ حرا در جزيره‌ قشم‌ نيزماهيان‌ دريايي‌ و ميگو زيست‌ مي‌كنند.در اين‌ جزيره‌ مي‌توان‌ صنايع‌ جانبي‌مانند كارخانه‌هاي‌ تن‌، كنسرو، فيله‌ كردن‌ماهي‌ و آرد ماهي‌ ايجاد كرد. اين‌ جزيره‌آمادگي‌ ايجاد كارخانه‌هاي‌ پفكي‌ كردن‌ميگو را دارد. اين‌ گونه‌ سرمايه‌گذاري‌هاصادرات‌ كلاني‌ را به‌دنبال‌ دارد.

 

آيا آلودگي‌ آب‌هاي‌ ايران‌ به‌توليد و صادرات‌ آبزيان‌ زيان‌ واردنمي‌كند؟

طبق‌ اصل‌ 50 قانون‌ اساسي‌،حفاظت‌ از محيط زيست‌ يك‌ وظيفه‌عمومي‌ تلقي‌ مي‌شود، لذا فعاليت‌هاي‌اقتصادي‌ و غيره‌ كه‌ با آلودگي‌ محيطزيست‌ و يا تخريب‌ غيرقابل‌ جبران‌همراه‌ باشد، ممنوع‌ است‌. بنابراين‌ توجه‌به‌ آلوده‌ نساختن‌ محيط زيست‌ مدنظراست‌. با اين‌ وجود آلودگي‌ها و پساب‌هاي‌كشاورزي‌، صنعتي‌ شهري‌ و نيز برداشت‌شن‌ و ماسه‌ از رودخانه‌ها، ساخت‌ پل‌ وسدها در مسير مهاجرت‌ ماهيان‌ دررودخانه‌ها، آلودگي‌هاي‌ نفتي‌، تخليه‌نفتكش‌ها و ساير موارد، از معضلات‌بزرگ‌ در روند كاهش‌ ذخاير آبزيان‌محسوب‌ مي‌شود.

در حال‌ حاضر سالانه‌ حدود يك‌ميليارد تن‌ انواع‌ آلاينده‌ها وارد درياي‌خزر مي‌شود كه‌ 680 ميليون‌ تن‌ آن‌ ازرود ولگا سرازير مي‌شود. رود ولگا 85درصد آب‌ درياي‌ خزر را تأمين‌ مي‌كند و60 شهر بزرگ‌ در كنار آن‌ قرار دارند.

اين‌ رودخانه‌ مهمترين‌ رودخانه‌ محل‌تخم‌ريزي‌ ماهيان‌ به‌ويژه‌ ماهيان‌خاوياري‌ است‌. ميزان‌ صيد ماهيان‌خاوياري‌ در حدود 40 سال‌ قبل‌ 27هزار و 400 تن‌ در سال‌ بود كه‌ اين‌ رقم‌ به‌2000 تن‌ در حال‌ حاضر كاهش‌ يافته‌است‌.

با احداث‌ سد ولگا حدود 99 درصدمناطق‌ تخم‌ريزي‌ فيل‌ماهي‌ها از بين‌ رفته‌است‌. صيد بي‌رويه‌ و قاچاق‌ نيز لطمات‌زيادي‌ به‌ استحصال‌ خاويار زده‌ است‌.

سهم‌ ايران‌ در آلودگي‌ خزر حدود 3ميليون‌ تن‌ در سال‌ است‌ كه‌ در مقايسه‌ باديگر كشورهاي‌ حاشيه‌ اين‌ دريا، رقم‌پاييني‌ است‌.

هر قدر ايران‌ رعايت‌ اين‌ مسأله‌ رابكند، سايرين‌ نيز بايد به‌ اين‌ امر توجه‌داشته‌ باشند كه‌ آلوده‌ كردن‌ آب‌ها،گريبانگير خودشان‌ نيز خواهد شد.

بنابراين‌ فعاليت‌هاي‌ مشترك‌ بين‌كشورهاي‌ حاشيه‌ خزر، خليج‌فارس‌ ودرياي‌ عمان‌ بايد بيش‌ از پيش‌ درنظرگرفته‌ شود و رژيم‌ حقوقي‌ مناسبي‌ تدوين‌گردد.

پس‌ از فروپاشي‌ شوروي‌ سابق‌،ميزان‌ خاويار استحصالي‌ در آن‌ مناطق‌چندقطبي‌ شد و به‌ دليل‌ اختلافات‌كشورهاي‌ تازه‌ استقلال‌يافته‌ در آن‌ ناحيه‌،امروز ايران‌ خاويار بيشتري‌ نسبت‌ به‌تمامي‌ كشورهاي‌ حاشيه‌ درياي‌ خزرصادر مي‌كند.

آلودگي‌ آبزيان‌ به‌ انسان‌ نيز سرايت‌مي‌كند. در نتيجه‌ بايد از ورود هر گونه‌مواد آلاينده‌ به‌ آب‌هاي‌ خليج‌ فارس‌ ودرياي‌ خزر جلوگيري‌ شود، چرا كه‌ موادآلوده‌ توليد و صادرات‌ آبزيان‌ را فلج‌مي‌كند.

كيفيت‌ آب‌ در امر پرورش‌ ماهيان‌ وميگو نيز تأثير مستقيم‌ دارد و آب‌ بدون‌آلودگي‌، توليد را بهبود مي‌بخشد.

اگر در رژيم‌ غذايي‌ ماهيان‌ و ميگواختلال‌ ايجاد شود، پوكي‌ مغز آنان‌ را به‌همراه‌ خواهد داشت‌.

 

مصرف‌ سرانه‌ آبزيان‌ در ايران‌طي‌ برنامه‌ بلندمدت‌ تا سال‌ 1400 چه‌ميزان‌ درنظر گرفته‌ شده‌ است‌؟

هم‌اينك‌ مصرف‌ سرانه‌ آبزيان‌ درايران‌ 5 كيلوگرم‌ است‌ كه‌ در مقايسه‌ باكشورهايي‌ چون‌ ژاپن‌ كه‌ 70 كيلوگرم‌است‌، رقم‌ ناچيزي‌ محسوب‌ مي‌شود.

با ورود به‌ صنعت‌ نوپاي‌ تكثير وپرورش‌ آبزيان‌ مي‌توان‌ رقم‌ سرانه‌ را تا دوبرابر افزايش‌ داد. هم‌اينك‌ سالانه‌ 70هزار تن‌ آبزي‌ پرورش‌ داده‌ مي‌شود. بافعاليت‌ روي‌ پرورش‌ انواع‌ و اقسام‌نرم‌تنان‌، سخت‌پوستان‌ و حتي‌ انواع‌ماهيان‌ اين‌ رقم‌ را تا سال‌ 1400 به‌ دوبرابر مي‌توان‌ افزايش‌ داد.

مصرف‌ سرانه‌ گوشت‌ مرغ‌ و گوشت‌قرمز در ايران‌ با دنيا برابري‌ مي‌كند. امادر زمينه‌ ماهي‌ و ديگر آبزيان‌ به‌ دليل‌صنعت‌ ضعيف‌ فرآوري‌ و نبود نيروي‌متخصص‌، توليد پايين‌ است‌ و در نتيجه‌مصرف‌ سرانه‌ نيز با ديگر كشورهاهمخواني‌ ندارد.

 

چرا نقاط كور صنعت‌ فرآوري‌آبزيان‌ سنجيده‌ نمي‌شود و در رفع‌معضلات‌ آن‌ اقدامي‌ صورت‌ نمي‌گيرد؟

هدف‌ وزارت‌ جهاد سازندگي‌ دربرگزاري‌ دوره‌هاي‌ كارشناسي‌، پيدا كردن‌نقاط كور صنعت‌ فرآوري‌ است‌.

در اين‌ زمينه‌ دوره‌هايي‌ چون‌ اقتصادو بازاريابي‌ محصولات‌ شيلاتي‌ و مبحث‌بازار جزو دروس‌ اين‌ رشته‌ است‌ تا توليدو صادرات‌ گسترده‌تر شود. در سطح‌جهان‌ تلفن‌ بانك‌هايي‌ وجود دارد كه‌ ازطريق‌ اينترنت‌ مي‌توان‌ به‌ آنها دسترسي‌پيدا كرد. اين‌ تلفن‌بانك‌ها هر لحظه‌قيمت‌ انواع‌ آبزيان‌ را به‌ مشتري‌ اعلام‌مي‌كند.

 

پرورش‌ ميگو با نگرش‌ صادراتي‌از چه‌ زماني‌ در ايران‌ آغاز شد؟

در ده‌ سال‌ اخير پرورش‌ ميگو درايران‌ به‌طور جدي‌ آغاز شده‌ است‌. دراين‌ زمينه‌ اراضي‌ ساحلي‌ كه‌ غيرقابل‌كشت‌ است‌، مورد توجه‌ قرار مي‌گيرد.

در ايران‌ پرورش‌ ميگو با روش‌نيمه‌متراكم‌ انجام‌ مي‌گيرد. در اين‌ روش‌استخرهاي‌ پرورش‌ ميگو شكل‌ و اندازه‌منظمي‌ دارند و لاروهاي‌ ميگو از مراكزتكثير خريداري‌ مي‌شوند و به‌ استخروارد مي‌شوند.

تراكم‌ لارو در اين‌ استخرها بين‌ 10 تا20 هزار لارو در هر هكتار است‌ و ازغذاي‌ دستي‌ خشك‌ يا تر فرموله‌ شده‌علاوه‌ بر غذاي‌ طبيعي‌ حاصل‌ از كوددهي‌استفاده‌ مي‌گردد. ميزان‌ توليد متوسط دراين‌ روش‌ 2 تا 3,5 تن‌ در هكتار است‌.

در اين‌ روش‌ ميگوي‌ بزرگ‌آب‌شيرين‌ كه‌ از جنوب‌ شرقي‌ آسيا واردشده‌ است‌، پرورش‌ داده‌ مي‌شود و وزن‌آن‌ حداكثر 500 گرم‌ است‌.

اين‌ نوع‌ ميگو در بازارهاي‌ جهاني‌خواستاران‌ زيادي‌ دارد. البته‌ محصولات‌بومي‌ ميگوي‌ ايران‌ نيز به‌ بازارهاي‌جهاني‌ صادر مي‌شود. اين‌ نوع‌ ميگو بهتراست‌ همراه‌ با ماهيان‌ كپور در شمال‌ ايران‌پرورش‌ داده‌ شود.

اگر برنامه‌ريزي‌ پرورش‌ كپورماهيان‌به‌ نحو مطلوب‌ باشد، در هر هكتارمي‌توان‌ تا 8 تن‌ ماهي‌ كپور توليد كرد. امادر سال‌ جاري‌ به‌ دليل‌ وجود مشكلات‌فني‌ برداشت‌ اين‌ نوع‌ ماهي‌ به‌ 3 تن‌ درهكتار كاهش‌ يافت‌.

در سال‌ گذشته‌ در يك‌ استخرپرورش‌ ماهي‌ كپور، نوعي‌ ماهي‌ كپور به‌نام‌ كپور نقره‌اي‌ پرورش‌ داده‌ شد كه‌اندازه‌هاي‌ 900 گرمي‌ آن‌ به‌ آلمان‌ صادرشد.

ماهي‌ كپور در ايران‌ هر كيلو 5000ريال‌ است‌، اما اين‌ ماهي‌ در اندازه‌ 900گرمي‌ به‌ بهاي‌ 12 مارك‌ صادر شد.

در ايران‌ پرورش‌ ماهيان‌ سردابي‌هنوز به‌ نحو مطلوب‌ انجام‌ نمي‌گيرد، درصورتي‌ كه‌ اين‌ ماهي‌ها كه‌ مهمترينشان‌قزل‌آلا است‌، در بازارهاي‌ جهاني‌ جايگاه‌بسيار مطلوبي‌ دارند.

چشمه‌هاي‌ آب‌ ايران‌ به‌ دليل‌ سردي‌آن‌، محيط مناسبي‌ براي‌ پرورش‌ ماهيان‌سردابي‌ است‌.

ميگوي‌ آب‌ شور در آب‌هاي‌ جنوب‌نيز مي‌تواند پرورش‌ يابد. انواع‌ اين‌ ميگوكه‌ بهترين‌ آن‌ ميگوي‌ سفيد هندي‌ نام‌دارد، در نواحي‌ خوزستان‌، بوشهر،هرمزگان‌ و سيستان‌ و بلوچستان‌ پرورش‌مي‌يابد و تمامي‌ توليدات‌ آن‌ به‌ خارج‌صادر مي‌شود. زيستگاه‌ عمده‌ ميگوي‌سفيد هندي‌ در آب‌هاي‌ حوالي‌ بندرجاسك‌ است‌. در پرورش‌ ميگو بخش‌خصوصي‌ به‌طور عمده‌ از كارشناسان‌كشورهاي‌ هند، تايلند، فيليپين‌ و مالزي‌استفاده‌ مي‌كنند.

 

غذاي‌ ميگوهاي‌ پرورشي‌ درداخل‌ توليد مي‌شود يا وارداتي‌ است‌؟

 مهمترين‌ غذاي‌ ميگو در دوران‌لارو ,ارتميا, است‌. اين‌ موجود تنهاموجود زنده‌اي‌ است‌ كه‌ در شورترين‌آب‌هاي‌ جهان‌ مانند درياچه‌ اروميه‌مي‌تواند زندگي‌ كند.

بلژيكي‌ها خشك‌ شده‌ ,ارتميا, كه‌يك‌ نوع‌ سخت‌پوست‌ است‌ را از ايران‌هر كيلو يك‌ دلار خريداري‌ و فرآوري‌شده‌ آن‌ را به‌ قيمت‌ هر كيلو 60 دلار به‌ايران‌ صادر مي‌كردند.

در سال‌هاي‌ قبل‌ تكنيك‌ خشك‌ كردن‌و فرآوري‌ آن‌ در ايران‌ وجود نداشت‌. اماامروز كارشناسان‌ ايراني‌ ,ارتميا, را درايران‌ خشك‌ و فرآوري‌ مي‌كنند و از ورودآن‌ بي‌نياز هستيم‌.

بخش‌ عمده‌ غذاي‌ ميگو به‌ صورت‌خشك‌ است‌ و در پرورش‌ ميگو هزينه‌غذاي‌ نيمي‌ از قيمت‌ تمام‌ شده‌ آن‌ راتشكيل‌ مي‌دهد.

 

ميگوي‌ پرورشي‌ ايران‌ به‌ كدام‌كشورها صادر مي‌شود؟

قسمت‌ اعظم‌ ميگوي‌ پرورشي‌ايران‌ به‌ كشورهاي‌ عربي‌ حاشيه‌ جنوبي‌خليج‌ فارس‌، اتحاديه‌ اروپا و ژاپن‌ صادرمي‌شود.

مشتريان‌ ميگوي‌ ايران‌ دقت‌نظرخاصي‌ از نظر بهداشتي‌ بودن‌ ميگو ورعايت‌ استاندارد در بسته‌بندي‌ و انجمادميگو از خود نشان‌ مي‌دهند.

برخي‌ كشورها مانند ژاپن‌ در موقع‌واردات‌ ميگو، آنها را از نظر مصرف‌ مواددارويي‌ و آنتي‌بيوتيك‌ در دوران‌ پرورش‌مورد آزمايش‌ دقيق‌ قرار مي‌دهند، چرا كه‌ميگوهاي‌ پرورش‌ يافته‌ با داروهاي‌غيرمجاز مي‌تواند روي‌ انسان‌ اثرات‌ سوءبگذارد.

هر چه‌ زمان‌ صيد ميگو تا عمل‌آوري‌آن‌ كوتاه‌تر باشد، كيفيت‌ آن‌ بالاتر است‌ وصادرات‌ مطلوب‌تري‌ دارد.

شركت‌هاي‌ فرانسوي‌ و اسپانيايي‌ميگوهاي‌ پرورشي‌ ايران‌ را پيش‌خريدمي‌كنند.

متأسفانه‌ صنعت‌ بسته‌بندي‌ در ايران‌ضعيف‌ است‌. اين‌ ضعف‌ روي‌ بسته‌بندي‌آبزيان‌ نيز اثر گذاشته‌ است‌.

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفدهم آذر 1384ساعت 23:58  توسط س. امیری  |